بازرسی چشمی جوش (Visual Testing یا VT) یکی از مهمترین، سریعترین و پرکاربردترین روشهای بازرسی جوش و آزمونهای غیرمخرب (NDT) است که برای بررسی کیفیت اتصالات جوشی در صنایع مختلف استفاده میشود. مهندسین ما در ایمن آزمای شرق به این موضوع به صورت تخصصی پرداخته اند.
در فرآیند بازرسی چشمی جوشکاری، بازرس متخصص بدون ایجاد هیچگونه آسیب یا تغییر در قطعه، سطح جوش، ناحیه متأثر از حرارت (HAZ) و اطراف اتصال را بررسی میکند تا وجود هرگونه عیب یا ناپیوستگی مشخص شود.
اگر بخواهیم ساده توضیح دهیم که بازرسی چشمی جوش چیست، باید گفت:
بازرسی چشمی جوش فرآیندی است که طی آن کیفیت ظاهری جوش با استفاده از مشاهده مستقیم، ابزارهای اندازهگیری و تجهیزات بزرگنمایی بررسی میشود تا عیوب قابل مشاهده قبل از بهرهبرداری شناسایی شوند.
این روش به انگلیسی با عنوان:
Visual Weld Inspection
یا
Visual Testing (VT)
شناخته میشود.
بازرسی چشمی به دلیل هزینه پایین، سرعت بالا و عدم نیاز به تخریب قطعه، معمولاً اولین مرحله در کنترل کیفیت جوش محسوب میشود و در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاهها، صنایع دریایی، مخازن تحت فشار، خطوط انتقال و سازههای فلزی کاربرد گستردهای دارد.
جوش یکی از مهمترین بخشهای بسیاری از سازهها و تجهیزات صنعتی است. کوچکترین نقص در یک اتصال جوشی میتواند باعث کاهش مقاومت سازه، نشتی، خرابی تجهیزات و حتی ایجاد خطرات ایمنی شود.
به همین دلیل انجام بازرسی جوش به روش چشمی قبل از استفاده از تجهیزات، اهمیت بسیار زیادی دارد.
در بسیاری از پروژهها، ابتدا تست VT انجام میشود و اگر بازرس احتمال وجود عیب داخلی یا پیچیدهتر را مشاهده کند، آزمایشهای تکمیلی مانند:
انجام میشوند.
بنابراین VT را میتوان اولین مرحله تشخیص عیوب جوش دانست.
استفاده از تست VT مزایای زیادی برای صنایع مختلف دارد:
| مزیت | توضیح |
|---|---|
| سرعت بالا | نتیجه بررسی در مدت کوتاه مشخص میشود |
| هزینه پایین | نسبت به بسیاری از روشهای NDT هزینه کمتری دارد |
| عدم تخریب قطعه | هیچ آسیبی به قطعه وارد نمیشود |
| تشخیص سریع عیوب سطحی | بسیاری از مشکلات ظاهری به سرعت شناسایی میشوند |
| افزایش کیفیت جوش | مشکلات قبل از بهرهبرداری اصلاح میشوند |
| کاهش هزینه تعمیرات | جلوگیری از خرابیهای آینده |
یکی از سوالات مهم فعالان حوزه جوش این است:
در بازرسی چشمی چه مواردی در جوش باید کنترل شود؟
بازرس VT موارد مختلفی را قبل، هنگام و بعد از جوشکاری بررسی میکند.
قبل از شروع عملیات جوشکاری، موارد زیر بررسی میشوند:
| مورد بررسی | توضیح |
|---|---|
| جنس فلز پایه | بررسی مطابقت متریال با نقشه و استاندارد |
| آمادهسازی اتصال | بررسی وضعیت پخ و سطح اتصال |
| فاصله ریشه | کنترل مقدار Root Gap |
| زاویه پخ | بررسی زاویه مناسب اتصال |
| تمیزی سطح | حذف آلودگی، روغن، زنگ و آلودگیها |
| همراستایی قطعات | جلوگیری از Misalignment |
| WPS | بررسی دستورالعمل جوشکاری |
بازرسی چشمی فقط نگاه کردن به ظاهر جوش نیست؛ بلکه یک فرآیند تخصصی و مرحلهای است.
در این مرحله بازرس بررسی میکند:
در هنگام اجرای جوش، موارد زیر کنترل میشوند:
پس از پایان جوش، سطح اتصال از نظر موارد زیر بررسی میشود:
یکی از مهمترین کاربردهای VT، شناسایی عیوب ظاهری جوش است.
جدول زیر مهمترین عیوب قابل تشخیص را نشان میدهد:
| نام عیب | نام انگلیسی | تشخیص با VT |
|---|---|---|
| ترک | Crack | ✅ |
| بریدگی کنار جوش | Undercut | ✅ |
| تخلخل سطحی | Surface Porosity | ✅ |
| همپوشانی | Overlap | ✅ |
| پاشش جوش | Spatter | ✅ |
| گرده اضافی جوش | Excess Reinforcement | ✅ |
| تقعر جوش | Concavity | ✅ |
| عدم همترازی | Misalignment | ✅ |
| لکه قوس | Arc Strike | ✅ |
| سوختگی | Burn Through | ✅ |
برای انجام دقیق VT معمولاً از ابزارهای تخصصی استفاده میشود.
| ابزار | کاربرد |
|---|---|
| گیج جوش | اندازهگیری ابعاد جوش |
| ذرهبین صنعتی | مشاهده جزئیات سطح |
| چراغ بازرسی | افزایش دید در محیطهای کمنور |
| کولیس | اندازهگیری دقیق |
| خطکش مخصوص جوش | کنترل ابعاد |
| آینه بازرسی | مشاهده نقاط غیرقابل دسترس |
| دوربین صنعتی | ثبت تصاویر بازرسی |
استفاده صحیح از ابزار بازرسی چشمی جوش باعث افزایش دقت نتایج و کاهش خطای انسانی میشود.
یکی از مدارک مهم در پروژههای صنعتی، فرم گزارش بازرسی چشمی جوش است.
این فرم برای ثبت نتایج بررسی، مشخصات قطعه، نوع جوش، استاندارد مورد استفاده و تأیید نهایی بازرس استفاده میشود.
معمولاً اطلاعات زیر در فرم بازرسی چشمی جوش درج میشود:
| اطلاعات فرم | توضیح |
|---|---|
| شماره گزارش | شناسه گزارش |
| تاریخ بازرسی | زمان انجام VT |
| مشخصات قطعه | نام تجهیز یا سازه |
| نوع اتصال | نوع جوش انجام شده |
| نتیجه بررسی | تأیید یا رد جوش |
| نام بازرس | مشخصات فرد بررسیکننده |
داشتن نمونه گزارش بازرسی چشمی جوش به کارشناسان کمک میکند تا فرآیند ثبت اطلاعات را استاندارد انجام دهند.
بازرسی چشمی جوش باید مطابق استانداردهای معتبر انجام شود.
مهمترین استانداردهای مورد استفاده عبارتاند از:
| استاندارد | کاربرد |
|---|---|
| AWS D1.1 | سازههای فولادی |
| ASME Section IX | استاندارد جوشکاری تجهیزات تحت فشار |
| ISO 17637 | آزمون چشمی اتصالات جوشی |
| API 1104 | خطوط لوله نفت و گاز |
رعایت استاندارد بازرسی چشمی جوش باعث میشود نتایج بررسی قابل اعتماد و قابل استناد باشند.
